CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

Amor quand nos tenes…

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

Amor es una de las paraulas que tòrna lo mai sovent sus las pòtas francoparlantas. Rima ambe trobador e una correccion s’impausa : le français (langue d’oïl) devrait dire à la place : ameur et trouvère.

            Ameur correspondiá al periòde de calor de las bèstias (per l’anecdòta anatz veire cossí se ditz « rut » en lenga nòstra… la lista es longassa!)

            Trouvère es a l’Edat Mejana un poèta e joglar de França dont la lenga es d’òil.

            Es l’estricta traduccion de trobador : lo que tròba. Se tracta de paraulas, de rimas, que lo vèrbe trobar dont lo sens es trouver vòl dire tanben compausar e inspiracion poetica.

            A un equivalent feminin : trobairitz (desconegut en francés), una poetessa, celebrada en un temps que la femna europèa subissiá mai qu’autra causa.

            Cap al sègle X^en, l’Edat Mejana en Euròpa de l’oèst arpateja entre de rèstas de butadas escandinavas, de razzià araboberbèras, d’erupcions de tot pel : castilhana, aragonesa, anglosaxona, franca, ongresa, germanica, etc.

La societat se repartís entre los que regnan, los que pregan, los que combaton e aqueles que trabalhan.                                                                              

            I a los nòbles ambe la sang blava e los pacans ambe lo sentiment que lor astre fa pas briga enveja.

            Mas, dins la noblesa tanben i a de sang clara e de sang escura, per exemple al capítol Adam e Eva.

            Las relacions òmes / femnas son redusidas al plaser o a la procreacion, aicesta encoratjada bravament per la Glèisa catolica e un bèl taus de mortalitat infantila.

            Costat coble, s‘esfòrça de temperar tota ardor erotica, en prometent als marits libidinoses un castig infernal. E l’amor dins tot ailò ? I venèm…

            L’Islam d’Al-Andalós (l’Espanha musulmana) pòrta la siá part de laguis e de riquesas a la Peninsula iberica e a l’Occitania miègjornala.  

            Los poètas de las corts musulmanas destillan una idèa nòva de la femna, inspirada per l’Orient e la Grècia antica. A sa posicion d’esposa e de matritz, se substituís una vision erotizada, mesclada de respècte, de desirança e de sensualitat que los poètas occitans descobrisson, adòptan, adaptan… 

            Conven de precisar qu’a-n-aquela epòca, los nòbles de tota mena an una esposa e de mestressas. Solament, coma es la ierarquia que règla los rapòrts socials, aquò’s indispensable d’aver una amanta equivalenta en nombre de quartièrs de noblesa, e fatalament, las amantas dels uns son las esposas dels autres…

            Conclusion, los pichons nòbles per èsser tan sedusents, polits e mai que mai amoroses coma possible, non èran pas convidats per Cupidon. Pas pro titolats jovents !

            Al sud dels Pirenèus, es lo vèrbe que sedusís e non pas l’escalon social. Alavetz los trobadors, sovent eissits de la noblesa, se botan a escriure e exprimisson un sentiment novèl.

            Gràcia a lor talent, van crear un mond original ont la femna ven l’egala de l’òme, puèi son sobeiran amorós. Se tracta pas mai de conquistar mas d’agradar, de sedusir e mai que mai d’amar (la fòrma aimar, influéncia francesa, es venguda après).

            Exit lo nombre de quartièrs de noblesa ! La societat medievala occitana inventa l’amor cortés, opausat a un amor dit cavaleirós, en aplicacion fins ara e fòrça mai primari.

            Per un jòc de propagacions successivas de cort d’amor en cort d’amor, dins Euròpa tota ont los trobadors son imitats, aquela version de las relacions amorosas òmes / femnas (hemnas, fremas) influenciarà e codificarà lo coble a l’occidentala que coneissèm ara.

            Pas res mai qu’aiçò…

            E per la gramatica, la tresena declinason latina -or/-oris a donat en francés = -eur

calor = chaleur, ardor = ardeur, color = couleur.

            Amor ne fa partida e se tranformèt logicament en ameur, puèi foguèt remplaçat per amor /am’uR/ eretatge de la prononciacion medievala e transcrit « amour » en francés, d’aquí l’anomalia fonetica dins la lenga de Molière.

            Coma zo disiá fòrt justament Miquèl Gròsclaude : qu’ei lo qui inventa lo concèpte qui lo bateja, e l’amor occitan a sedusit lo Mond.

            Ultima precision, parce que se ditz : perque, per çò que, percé, e, endevinatz un chic : per amor (pr’amor) literalament = par amour.

     – Pourquoi parlez-vous occitan au XXI^e siècle ?

     – Par amour…

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.