DE L'OCCITAN A L'ANGLÉS

Adishatz monde de Ràdio Lenga d’Òc e adissiatz plan.

— Je préfère former des informaticiens parlant anglais que des bergers parlant une langue régionale, car tout ça, ça coûte des sous. » vos remembratz ? Es una frasa prononciada lo 7 de mai de 2001 pel ministre de l’Educacion nacionala de l’epòca : Claude Allègre (originari de Pradas de Les dins Erau).

          Se comprenèm plan lo messatge :

1. Un informatician pòt pas parlar una lenga regionala
2. Un pastre pòt pas parlar anglés. En Australia e Nòva Zelanda pòdon començar de se questionar…

          L’ anglés e... tot es dit. Me fa pensar a una experiéncia que visquèri amb una ex companha que, per elevar un eventual dròlle nòstre dins un bilingüisme occitan-francés, foguèt d’acòrd amb ieu just lo temps qu’un collèga la convencèsse que lo sol bilingüisme valedor èra l’anglo-francés.

          Lo lingüista (seriós) Claude Hagège (originari de Cartago en Tunisia) zo pensa a l’opausat : quand òm comença per apréner, aprèp sa lenga mairala, una lenga quala que siá, catalan o occitan, òm arriba fatalament a l’anglés the lenga internacionala. E s’òm comença per apréner l’anglés òm arribarà a… l’anglés.

          Ambe l’opcion primièra, la diferéncia es tras que bèla : l’aprenedor tendrà tres lengas e pas doas.                                                                                                                                                       

          Zo sabèm plan : França ama pas las lengas, en defòra del francés e d’un anglés de comunicacion. Totas las autras an pas qu’a desparéisser.

          Çò que sabèm mens o briga, es que de detzenats (tres cents?) de mots occitans son passats a l’anglés, e quitament al franglais.

          Se tracha de paraulas de cada jorn, utilizadas per tot lo mond.

          E cossí se fa ? La responsa es istorica. En 1154, la duquessa Alienòr d’Aquitania venguèt reina d’Anglatèrra. Son segond espós Henri Plantagenêt qu’èra pas que comte d’Anjo quand se maridèron en 1152, foguèt elegit rei d’Anglatèrra dos ans mai tard. E çò que me fa rei te fa reina !

          Lo coble regnèt sus un empiri que durèt tres sègles, dins lo qual Aquitania e Anglatèrra compartiguèron victòrias, desfaitas e lengas.

          La lenga occitana, la lenga dels trodadors e de las trobairises èra ja formada e adulta mentre que la lenga anglesa èra en gestacion. E qu’es aquò l’anglés ? De francés malparlat dison d’unes, lo francés dels conquistaires normands de 1066, crosat del saxon dels autoctònes amb un pecic del cèlta de las primièras populacions. L’anglés que coneissèm espelirà a la fin del sègle XIV^en ambe una multitud de manlèus a la lenga occitana.

          De lingüistas donèron de listas d’aqueles manlèus, gascons, lemosins, lengadocians e provençals.

Comencem per las bèstias : insèctes e aucèls

• bee ven d’abelha, cicada de cigala, eagle d’agla, pheasant de faisan, jay de gai e hawk de fauc, faucon

Dins las plantas tanben :

• figa es adaptat en fig, cardon en cardoon, mossaron en mushroom
• dins la vinha, la vendémia ven the vintage que pren tanben lo sens de millesime e d’epòca.

L’abitat transmet d’elements :

• barraca ven barrack, cabana / cabina donan cabin, cortina es curtain, cornèr passa a corner sens identic, lo tap de la barrica ven tap e vòl dire robinet.

Las caracteristicas psicologicas permeton de senhalar los manlèus :

• lo badinatge es the badinatge ambe lo meteis sens de divertiment e leugieretat, the treek = la farsa ven de : lo truc, dins son sens de facilitat per far quicòm, to rackett = extorbir d’argent, ven de racar = vomir, forçar a pagar.

D’exemples n’i a bodre.

Acabarai per

• to pay cash = pagar en prenent dens la caisha gascona, lo còfrefòrt, manager que ven de manejaire, anniversary ont i pas res a cambiar, caddy es lo capdet gascon, un gojat, un dròlle per portava los clubs de gòlf, grip = croc, gaffe, herse a donat grip = sarrada, quichal (une étreinte), e village que se pronóncia coma vilatge.

          Dempuèi totjorn, las lengas s’influéncian las unas las autras. E se vos disi que lo yes  anglés, l’afirmacion famosa e mondialament coneguda es d’occitan ? E òc « i ès, i es » son de confirmacions = i siás, aquò i es  = oui c’est ça.

          Vertat o fantasiá ? Soscatz-i lo temps d’escotar qualques nòtas del cant folcloric mai vièlh d’Anglatèrra.

          E ben, aquò’s possible, vos daissi amb aiceste mite lingüistic naissent.

Adissiatz plan e prenètz suenh de vosautres.