CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

Forca de Sauve, indispensabla en son temps

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

Non pòt pas picar, ni fissar aicesta forca. Es tota de fusta, ges de metal entra dins sa composicion. Sembla naturala, sens artifici, creissuda en l’estat. E n’es, o gaireben.

            A Sauve dins Gard s’i fa fòrça forcas, fòrça forcas (pas de bon dire…) e aquò remonta al sègle XII^en. Tot s’avia del micocolièr, un aubre polit d’ornament. Se ditz tanben falabreguièr, pòt aténher vint-e-cinc mètres de nautor. Es tipic dels climats tropicals e temperats.

Corrent en Mediterranèa, sas fuèlhas revèrtan l’ortiga e fa de granetas negras comestiblas utilizadas en destillariá.

Sa fusta conven a la realizacion de margues d’aisinas e dins nòtre cas son las brancas, que son particularament interessantas. Prenon una geometria naturala que se poiriá dire trifida : fenduda en tres. L’òssa perfièita e ja elaborada per las forcas avenidoras.

Coma totes los fulhoses, lo micocolièr torna créisser un còp trencat. Un rebrotum o rebrotada (une cépée) es entretenguda : aquò’s una mata de tijas joves, de rebrots, que naisson d’una meteissa soca. En francés lo mot ven de cep, qu’es un mot gascon.

Talhat a son pè, cada aubre fòrma un bruèlh, aquesta mata de tijas que son regularament podadas. L’idèa es : levar d’un aubre las brancas superfluas a una nautor precisa =  élaguer. En lenga nòstra los vèrbes abondan : podar, rebugar, rebrondar, esbrancar, espalancar, acotar, escogotar…  Cada vèrbe correspond a una accion o a un vegetal precís. Podar farà ben…

Las tijas son podadas e mantengudas a « nautor d’òme » 1,50 mètre ? per ne facilitar lo seguit. Cada branca es guidada per fin d’obténer la forma desirada.

Lo creis dels borrons es per natura inegal, cal que lo reblacaire = lo talhaire, a Sauve, ralentisca lo creis d’un forquet en lo desfolhant o en l’acorchant, per tal de far rebofar la saba cap a un forquet mai pigre. A dit de suènhs e de paciéncia, lo reblacaire obten tres forquets de longor e de grossor relativament egalas.

Al cap de sièis o nau ans, al bon moment, valent a dire al mes de març pendent la luna descreissenta (i aurà mens de saba dins l’aubre doncas se servarà melhor), la tija es trencada (copada = cassée).

Apuèi es desruscada e gaubada per un primièr passatge al forn que la farà mai malleabla. Ambe l’ajuda de l’escaleta, un mòtle de fust, la forca receu sa forma definitiva e còtz sense combustion quinze a vint oras de temps, a 120° dins un forn ermetic.

Aital dessecada, la forca de Sauve es venguda leugièra, dura e resistenta a l’encòp.

Cada fornada porgís un cinquantenat de forcas, brunidas pel fum. Apuèi son polidas, decoradas e despuntadas.

            Alavetz, a quin usatge es destinada aquela forca de fusta, talament especifica e de talhas desparièras ? 

Originalament a l’agricultura. Se disiá espalhadoira quand servissiá a desplaçar las bòtas de fen e las garbas de blat.

Quand servissiá a ventar lo blat per separar la palha dels grans se disiá ventadoira. En passant, remembrem lo provèrbi : quand fa de vent, cal ventar compreniam : il faut battre le fer tant qu’il est chaud. 

La forca de Sauve a traversat los sègles, fidèla e indispensabla, fins a venir un objècte de decoracion. Fa polit dins un salon, mai qu’un fusilh de caça e fòrça mai pacific !

L’industria de la lana e de la borra (lo plumalhon) li a balhat una segonda joventut en la logant per amor es antiestatica. 

Sa tecnica de fabricacion es invariada dempuèi 250 ans, epòca quand datan los documents mai ancians coneguts que ne parlan. Frut d’un saber-far local, fiertat de las Cevenas, la forca de Sauve non a pas d’equivalent ont que siá, en Occitania o endacòm mai.

Lo biais que l’industria de sa fabricacion foguèt organizat, dempuèi la fin del sègle XVII^en es remirable, mas aquò es una istòria mai.  

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.