CENTRIFUGUE O CENTRIPÈT ?

Adishatz monde de Ràdio Lenga d’Òc e adissiatz plan.

E coneishètz la diferéncia entre la fòrça centrifuga e la fòrça centripèta ?

Centrifugue ven de centrum fugere = qui fugís lo centre, s’aluènha de la hont, e centripèt ven de centrum petere = qui convergís tau centre, clarament convergent.

Aquò’s un principi de la fisica qui s’aplica a de bon en lingüistica e que l’universitari Pèire Bèc (especialista deus trobadors e autor) utilizava pro maliciosament.

Aqueste comparèr entre centrifugisme e centripetisme pren lo biais deu dualisme culturau au quau èm acostumats : localisme contra universalisme, campanha contra vila, IN contra IA enqüèra qu’aquiu e passa pagèra en aqueste debat.  Hàciatz coma jo : siatz IN ! intelligéncia naturala ! Me hòravii…

La lenga nòsta es particularament expausada au fenomèn. En non desbrembant pas l’istòria, sabem los sons locutors qu’estón matrassats a generacion passada per l’escòla republicana e la societat civila.

L’obsession francesa per l’ideologia de la lenga unica, qui sola, pòt perméter ascencion sociala e vita escasuda (capitada), aquera obsession monolingüistica, que continua enqüèra dens la boca deu president Macron (dont sabem que la mameta e parlava lo pirenenc) qui, entre dus peregrinatges a Villers-Cotterêts en Picardia, declama que las lengas regionalas representan un dangèr per l’unitat nacionala e un motiu de discòrdia.

Non vos harèi pas la demonstracion deus ben·hèits d’un bilingüisme quin que sia, tanpauc la demonstracion que la lenga occitana es a l’ora d’ara archipelizada : se practica per exemple a Baiona e a Nissa (distància a volada d’ausèth 700 km) mes pas d’un biais continú, e pas tanpauc dab las medishas regularitat e intensitat. I son escampilhats  a  la fèra-bimbalèra, d’èrms (de desèrts) e d’oasis occitanoparlants.

Comparason non es rason, egau, èm plan obligats de constatar que :

• l’occitan es pas mei lenga de comunicacion (coma lo catalan),
• los locutors naturaus se comptan suus dits d’una man,
• la transmission familiala que demòra shètra (traç que flaca), ròtle assumit paradoxalament anuèit per l’ensenhament institucionau e associatiu,
• las diferéncias dialectalas (inerentas a tota lenga) non son pas mei dens la practica gradualas o progressivas mes trencadas,
• and so on, atau…

La caracteristica d’Occitania es la soa abséncia recurrenta d’una colomna vertebrala istorica, qui li aja permetut de se constituir en tant que nacion, a la faiçon d’Escòcia o de Catalonha. (Per ic compréner, vos recomandi l’indispensable libe « Muret 1213 » de l’espanhòu Martín ALVIRA CABRER a las edicions Vent Terral).

       La resulta n’es una valorizacion (a l’excès ?) de çò locau e la paur irreflexiva de çò comun o nacionau. En clar lo patois (dau, alargui lo mot) contra l’occitan…

       Aquera tendéncia a l’arreplec sus se, n’estoi lo testimòni recent en una discuta dab una coneishença, qui m’afirmava lo gascon qu’ei ua lenga diferenta de l’occitan, en me precisant plan que l’occitan referenciau n’existiva pas. E d’argumentar en me demandant : « Com dises : bonjour ? Comment ça va ? J’en ai un peu ? Tot exemple qui a fatalament "en occitan" mei d’una traduccion, tan per la prononciacion coma peu vocabulari, e que li servivan de pròva irrefutabla.

       Trenquèi viste ad aqueth mercat de trufas. Lo còp qui ven li demandarèi las soas solucions per tradusir : la mer, le pain o l’amour ?

       Sembla qu’ultracrepidarianisme e maishanta fe van cotria suus camins de la lenga nòsta. E la paur, inexplicada, a desparéisher, fagocitats per lo lèd occitan.

       Monde, se vos voletz dar lutz e compréner que çò que ns’amassa es mei hòrt que çò que’ns dessepara, la coneishença es la clau : practicar, léger, escríver, trobar e sortir de son canton (peu Val d’Aran o las Valadas piemontesas bissè ?) E veiram que se las diferéncias au còr de la lenga deus trobadors son realas, e demòran constitutivas d’aquera lenga qu’amam. Enfin jo, gausi pensar que vosautes tanben.

       E non desbrembem pas que tròpes diferéncias tuan la diferéncia. Occitana o pas.

       Adishatz monde de Ràdio lenga d’Òc, pas tròp esvarjats per aqueste OGM ? => Occitan gascon mejan sus hons sud-girondin.

Adissiatz plan e prenètz suenh de vosautres.