CURIOSÈR
Una cronica de l’Eric Asti�
Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc
D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !
Acordeon se ditz Maugein(2)
ACORDEON SE DITZ MAUGEIN (2)
Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.
N’èrem a l’acordeon. Un instrument dels cranes, que, solet, pòt remplaçar tota una orquèstra.
Popular, subreconegut, amat o aborrit, polivalent, fa partida dels instruments de vent e se tòca ambe las mans.
D’una fabricacion complèxa, arribèt en çò nòstre cap a la fin del sègle XIXen.
Foguèt una revolucion musicala que despoderèt per un temps fòrça instruments tradicionals : flabutas, bodegas, cabretas, bohas e autres grailes…
Cal dire que presentava un fais d’avantatges : assegurava la melodia e lo ritme, jamai èra desacordat, mas sonòr e robust. Sedusiguèt fòrça musicaires, esbleugits que foguèron per la serena Acordeona, s’existís aquela d’aquí…
D’autres per contra s’escalustrèron (s’offusquèrent) e non foguèron pas brica sedusits. Lo folclorista gascon Felix Arnadaudin disiá d’el : « l’òrre, l’odiós acordeon ! » Hastiau, per dire vertat.
E çaquelà quina istòria de las pivelantas.
Per la descobrir, tirem cap a l’Extrème Orient, tèrra de la musica desparièra.
I existís una tièra d’instruments d’enches liures bastits sul principi de l’òrgue de boca.
De tudèls fins de bambó de longors divèrsas, caduns amb una òsca especifica, son fixats verticalament en cercle sus una sèrva d’aire pichona, gròssa coma una poma bèla o un melonet.
Lo musicaire ten l’instrument entre sas mans e bofa dins un cornet connectat a la sèrva. Obten de nòtas en obrissent o en tancant un trauquet forat a la basa de cada bambó.
Polifonic, permet de far sonar de nòtas a l’inspiracion e a l’expiracion.
Lo mai vièlh es chinés e data de l’an -2000. Se ditz sheng. Los japoneses an lor version que nomenan shò. Los coreans tòcan lo saenghwang etc.
Al corrent del sègle XVIIIen, los missionaris europèus tòrnan a l’ostal e dins lor equipatge cargan aqueles instruments exotics e engenhoses.
En fàcia, l’Occident non coneis pas que la guimbarda, sol exemple d’enche liure.
L’idèa d’associar los dos sedusís los engenhaires que s’i afanan.
En 1810 lo bordalés Gabrièu-Josèp Grenié obrís lo bal ambe son òrgue expressiu, equipat d’un bofet a pedalièr. Lo farà mudar en armònium.
En 1818, l’austriac Anton Haeckl inventa lo Physharmonika, un armònium de man que cèrtas versions : « s’apevan sul braç esquèrre e que se tòcan de la man dreta. »
L’armonica que tot lo mond coneisson, a mantuns inventors simultanèus e ven segurament d’Austria.
En 1824, un brevet es registrat a Viena e aquel pichon instrument robust e sonòr se’n va de tira conquistar l’oèst nòrd-american.
En 1825, l’austriac Cyrill Demian crea l’aujòl de l’acordeon : forma, enches metallics, tòcas, bofets : pas res i manca. La sola diferéncia es que tòca d’acòrds, pas de melodias.
La man esquèrra maneja lo bofet, la man dreta cacha una de las cinc tòcas, qu’emet un acòrd diferent segon coma lo musicaire tira o buta aquel bofet.
Demian bateja judiciosament lo sieu instrument akkordion e lo far brevetar.
D’ara enlà, las creacions s’encadenan. La seguida lo còp que ven !
Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.
0 commentaires