LO SINDRÒME DE L'ORS

Noirits de cultura populara occitana e de tradicion orala, lo personatge de Joan de l’Ors nos es familhièr. La question de se pausar es sul transpòrt possible del raconte als Estats-Units mercé als orsalhièrs partits d’Arièja amb lors companhons. Al vist de l’actualitat, òm se pòt demandar se los orses d’America an pas lor interpretacion de l’istòria e se son pas a ensajar de revertar de mai en mai los umans.

Orses de vila

Dins Le Monde del 26 de setembre passat, trapam un brave article titolat: A Los Angeles, les ours descendent en ville 

Exemple: un ostal vistalhat tres a cinc còps per setmana per unes orses negres de la contrada. Los estatjants de la vila mercé a lors camèras de susvelhança seguisson los anar-e-venir dels ursidats. L’orsa e los dos orsonets que van prene un banh dins la piscina. L’ors que ròda sul parcatge de las veituras. E aquò se passa pas dins de cabanas dins los bòsques o d’ostals pel campèstre: es dins la banlega de la vila granda. 

Mercé a/a causa dels rasals socials, los filmòts de las activitats dels orses se multiplican sul malhum e son plan seguits. Cal plan cercar d’explicas a aquela convivéncia forçada. D’una part, las vilas s’espandisson en plaça del mitan natural. D’autra part, la populacion d’orses es en creis: dins lo sud de California, serián mai o mens 1600. E tenon companhs que van tanben al rescontre dels umans: coiòtes, ratons bugadièrs o sarigas. E, per faire bona mesura, pumàs e lops-cervièrs (linxes)

Los orses son pas un animal istoric de la contrada. En 1933, los responsables del pargue nacional al nòrd de California trapèron qu’avián tròp d‘orses. Ne mandèron 27 dins la contrada de Los Angeles: aquò fariá de plasers e l’emocion de rescontres pels passejaires! Lo nombre d’orses s’es multiplicat dempuèi.

De segur, lo cambiament climatic e lo rescalfament amb lo cortègi d’incendis, de secadas, de tarrencs mal segurs jògan un ròtle dins la davalada del ferum cap a la vila. La multiplicacion dels imatges afortís la consciéncia d’aquela preséncia animala al còr de la vila. 

Per esvitar la preséncia dels orses, unes conselhs son balhats: plan netejar los barbacoas, tampar plan coma cal los escobilhièrs, amassar la frucha tombada dels arbres,…; en cas de venguda de l’ors, faire de bruch, tustar sus caçairòlas. Pensar a plan tampar pòrtas e finèstras: caldriá pas que la flaira de la preparacion d’un plat requist bute l’ors a dintrar dins vòstre ostal. Es pas conselhat de daissar vòstre reganhon sul sèti de vòstra veitura: riscatz la vitra petada e lo reganhon desaparegut! La coexisténcia amb los gosses e los gats es pas al melhor. 

S’ensagèt de desplaçar unes orses, mas an una tendéncia bèla a tornar. De veituras tustan orses. D’unas bèstias morisson de çò qu’an manjat. Un estatjant trapèt un ors installat dins sa cava: pas possible de lo faire sortir. L’ors virèt la manivèla del gas e los estatjants agèron pas mai d’aiga cauda. Al cap de sièis setmanas, membres de la Liga de proteccion dels orses capitèron de lo faire sortir. 

Dins la vila de Sierra Madre, agèron un ors-Arsèna Lupin que capitava de dobrir las pòrtas dels ostals. Los policièrs (sabi pas se i a una policia dels orses) l’agantèron al cap d’un seissantenat d’intrusions.

Vaquí ont ne son los rapòrts amicals o conflictuals entre umans e orses. Qué devendràn e qué faràn los orses blancs quand auràn pas mai de banquisa? Qué se passarà lo jorn ont los orses pirenencs dintraràn dins Foish, Tarba o Pau…?

Anem, pichona, sarra plan contra tu ton ors de pelussa…

Martin-Teddy Roch