PLANTEM DE SÈGAS !

Adishatz monde de Ràdio Lenga d’Òc e adissiatz plan.

Se’n va temps de s’ocupar del jardin.

          Lo nom aqueste es germanic a l’origina : gart, gardo (veire l’anglés garden, e l’alemand garten), passèt al francés -la lenga mai germanica de la romanitat- e a totas las lengas latinas (jardí, jardín, jardim, giardino).

          Pren un sens larg en occitan mas se deu gardar per designar lo jardin d’agradanças.

          Avèm d’autres mots per dire aquel univèrs ordinari pels uns, extraordinari pels autres.

• Lo codèrc es lo jardin prèp de l’ostal,
• L’òrt es lo jardin potager, potage en francés designava las plantas (comestiblas) que se cosián dins la topina simpletament : le pot.=> pot, potage, potager...
• Casal, mens frequent es tanben sinonime d’òrt,
• Fruitièr e verdièr designan lo jardin fruitièr (fruchièr).

          Un jardin en bona santat es un jardin viu qu’abriga e para una flòra e una fauna plan diversificadas, amb una sompa, encara melhor.

          A la trapa e al croton los jardins dont las solas « beutats » son un gazon rasibus e una sèga-muralha de monoplantacion de laurièrs palma o de cipressièrs e qualques rosièrs magrinèls escapats de Jardiland…

          Non pas, un jardin digne de son nom desbòrda de flors, de plantas endogènas, autoctònas e tanben exoticas, ambe d’èrba que daissam créisser, e qu’atal florís, noirissent abelhas, parpalhons e autres insèctes.

          Un jardin demòra fragile, e per l’ajudar a far rampèl al temps, a la secada, a las marranas (malausiás de las plantas) lo cal protegir amb una sèga.

          Quand parlam de plantas, de natura en general, lo vocabulari coneis una montada en quantitat e en diversitat tarribla.

          Cossí se ditz haie en lenga nòstra ? I a un vintenat de traduccions possiblas...

          Ajuda Revirada lo site de traduccion en linha ! Que dins aiceste cas precís permet d’arbitrar en nos causissent una solucion.

          Empacha pas de s’interessar a las autras mas pel moment sèga va plan (e brembem-nos de : branda, bartàs, liça, randissa, sebissa, randura, randa, plais, randal, randalha, baranhada, baranhàs, baranha, tanca, termal e brandissa).

          En general, l’interès que vesèm a una sèga aquò’s que nos rend totes invistables : lo vesinat per nosautres e recipròcament. Los sols critèris son : qu’ane viste, dens, pro naut e persistent.

          Dins lo monde agricòla, tre las annadas seissanta, la mòda, segurament sostenguda pel ministèri de l’agricultura vià las SAFER (société d’aménagement foncier et d’établissement rural), decidiguèt que las sègas èran inutilas, obsolètas, emplenadas de bròcs, de vermena, de babaus, totplen de causes e de daquòsses que fasián paisan e passadista a l’ora que caliá far agricultor e modèrne e mai que mai qu’empachavan los tractors de circular a lor aise.

          Conclusion : desrabatge e eradicacion de las sègas. Que visca la campanha version open field ! A l’americana. Al mens.

          Sonque que… d’annadas mai tard, la campanha tornèt veire, pauc a cha pauc, de sègas. Aparentament fasián pas pus vielhanchon.

          E òc, òm s’èra avisat qu’una sèga ten un ròtle dels majorals dins la natura e forçadament en agricultura e que paisan aviá mai que mai un sens nòble. Coneis lo país, el, pas de burèus vilandreses estant.

          Copavent natural de multiplas esséncias, lòc de vida e refugi pels insèctes e l’aucelum contra los predators, rica en flors e en baias es font de noiriment pels pollinizators, faita d’aubres pichons mas vertadièrs es fornisseira de lenha pel umans e ancora lo terren contra l’erosion… un tesaur vertadièr de biodiversitat. Solide agradarà a la nòstra Gisèla que li desiram de tornar flama e de veta.

          La sèga aquò’s IN (intelligéncia naturala), brancat gausem zo dire, polit, multifoncions vitalas e subreütile.

          Abans de plantar, es important de s’informar sus las esséncias localas (n’i a totjorn) mai adaptadas al terrador e al climat. Climat qu’es a cambiar, laidonc adaptem-nos e anem dins lo sens de la natura sens la voler forçar.

          De Bordèu a Niça, las realitats son desparièras. Per ieu, aguèssi de causir prendriái forra-borra -qu’una sèga arlequin me sembla plena d’encantaments- :

sanguin cornouiller, genèsta genêt, toja ajonc, sambuc sureau, garrabièr églantier, alpespin aubépine, prunelièr o agranhonièr prunelier, pimèrle troène, arboç arbousier e per l’exotime un lillà de Pèrsa o lagerstroemya.

          => Plantas d’esvitar, que creisson aviat mas son carestiosas d’entreten, demandan una condicion fisica de las bonas per las conténer e congrean un volume important de rebuts de talhatge : pitospòre pittosporum, aubre dels parpalhons buddleia, totas las sapinetas (thuya), laurièr palma, elaeagnus, bambó cordejant bambou traçant, cabrifuèlh de Japon chèvrefeuille du Japon… per exemple.

          Aprèp cal plantar (a la bona luna) : a la crosada (en quicònci) per aver una sèga mai provesida, mèfi a las distàncias respècte als limits de proprietat, alternem los aubrilhons de pòrt enartat (avelanièr noisetier) e los aubrilhons de pòrt boissonant (sanguin cornouiller, atatièr bòla de nèu = viorne obier…) aquò permetrà un bon garniment fins al sòl.

Adissiatz plan e prenètz suenh de vosautres.