Aicí sèm  –                                  

Eric BARTA

En mai de 1936 nasquèt Maria Roanet dins la vila de Besièrs ont sos parents èran installats. Son paire i fasiá de mecanician, sa maire teniá l’ostalada. Aqueles Roanets èran davalats de la montanha nòstra (La Cauna) cap al País Bas. Pendent las annadas terriblas de la Guèrra, Maria serà escolarizada a Olhàts comuna de Biòt a pauc de quilomètres de Brassac, dins una anciana institucion religiosa, ont anavan fòrça filhas de familhas catolicas del canton. Se sap que del costat de la Mediterranèa, que comptava sul reire país per la carn, lo formatge o encara la farina, la carestiá del racionament : la populacion paísbassòla se virava cap a la populacion vesina, per pas tan patir de la talent a causa de las restriccions. La maire de Maria passèt dos ans del costat de Brassac (confèrt lo roman autobiografic çò sembla Dins de Patetas rojas, IEO 1975) al dire d’Iveta Assemat-Dedieu, anciana de la meteissa institucion.

A la fin de las annadas 50, Maria anèt estudiar a Montpelhièr, ont rescontrèt l’Ives Roqueta, l’òme de sa vida, el tanben originari de las nautas tèrras, roergat del Pont de Camarés. D’aquel temps Cristian Laus de Cessenon i èra tanben per venir professor de sciéncias. Lo Clapàs lor permetèt de nosar amistats dins l’occitanisme que durarián una mitat de sègle. Dintrats a l’Educacion Nacionala, anèron qualques annadas a Ancenis en val de Leir.

A la fin de las annadas seissantas, lo coble poguèt tornar a Besièrs dins dos licèus. Maria ensenhèt las letras classicas a Jean Moulin. Amb Ives, s’engatgèron politicament a esquèrra… dins la vila de Besièrs, Maria s’entrepachèt del patrimòni pendent 30 ans çò que permetèt que la lenga nòstra retrobèsse una preséncia occitana dins la ciutat martira en julh de 1209. Maria e Ives, en mai d’educar lors enfants, Francés e Laurenç, butèron a la naissença del CiDO, actual CiRDÒC : nòstra granda bibliotèca, mediatèca occitana (80 000 obratges, e un Site nomenat Occitanica). De 1973 a 1982, amb Ventador las produccions discograficas manquèron pas… Maria venguèt cantar al teatre vièlh d’Albi, mas èri trace alara e me calriá esperar per la descubrir al licèu ont Andriu Pagés la nos fasiá escotar !

Maria « del Larsac » : amb la fin de l’empèri colonial foguèron de milierats a cridar  lor oposicion a l’establiment del Camp Grand del Larzac que deviá passar de 4600 ectaras a 16600 ectaras expropriant 102 familhas païsanas. L’Estat s’èra causit nòstre Causse mai bèl per i entraïnar l’artilhariá ! Laurenç a tornat evocar al cementèri davant l’ataüt de sa maire lo temps del « plateau héroïque » en preséncia de Joan Roqueta, dich Larzac, fraire d’Ives. Los militants e intellectuals nòstres, los poètas coma Joan Bodon èran al Rajal del Gòrp o a la Jaça pendent un decenni per far empacha a l’espandiment del camp militar. Es sus aquel causse austèr l’ivèrn e rabastinat de solelh l’estiu que los regionalistas occitans, basques, catalans, còrses e bretons… prenguèron consciéncia e vam, qu’una França rica e divèrsa existissiá, fàcia a la centralizacion jacobina ! A Mans de Breish, e Claudi Martí e Maria Roanet, nos tornèron a nòstras raiças prigondas, de pòble a qual derrabavan sa lenga e sa consciéncia. Qual imaginariá uèi aquel causse sens l’autorota A75, lo viaducte de Millhau e lo pas de l’Escaleta -ben nommat- per davalar en tota securitat dins Erau !

La retirada arribada, Ives e Maria, s’establiguèron a la Sèrra, la bòria ancestrala que d’unes coneguèron sens aiga corredissa ni electricitat. E pasmens aquí tanben de melhoraments arribèron. L’escrinh natural èra unenc, de bosquets de castanhièrs, de pradas, quatre galinas pels uòus e un cèl d’una candor azurenca per cobèrta. Maria l’artista aviá çò que li caliá per l’inspiracion e de mangisca sanitosa de l’òrt qu’Ives teniá. Amb la mia femna passèrem a la Sèrra lo temps d’un cafè un dimenge de vèspre, après lo concèrt a Silvanés per la parucion de Còp a còp paregut en 2010.

Aqueste divendres 30 de genièr de 2026, èrem de centenats a vos acompanhar 11 annadas aprèp la mòrt d’Ives en genièr de 2016. La messa d’adieu foguèt subrebèla de cants mercés e la scola dels 12 òmes de Silvanés, e al montpelhierenc Uc Brunet li cantèt lo Nadalet de Riussec (paraulas e musica de Maria), de musicas divèrsas en viu ! L’evangèli de las beatituds adaptat pel paire dominican Boudouara.

Mercés per vòstra poesia simpla e pertocanta en òc ; vòstra pròsa la faguèretz en francés, lo Bernard Pivot ne sap quicòm. Es venguda l’ora de vos tornar legir, vos qu’avètz tan celebrats nòstres departaments lengadocians.

Pron de tarneses qu’an estimat vòstras cantas e poèmas faguèron lo viatge, ara que sètz al Cèl del poètas : avèm l’astre de saupre la granda trobairitz que sètz estada per nòstre temps, los occitans sèm pas prèstes de vos doblidar, ni los matrassats de Narbona en 1907 a qual rendiatz omenatge amb la canta Cecília : èra de pan que demandavan e foguèt de plombs que lor balhèron !! Repausatz ara en patz, ambe Ives e los seus !