


L’occitanisme se reviscòla. L’an passat, la còla de Carrièras Occitanas acampèt de joves per carrièras en Roergue. Non pas per commemorar ni demandar d’almòinas, mas per tornar bastir l’ostal de Joan Petit e dire que lo pòble occitan es totjorn aquí. E an pas defalhit. L’acte 2 a Montsegur es estat una injeccion de vam e de moral a l’occitanisme que cal saludar. Sèm a veire qu’espelís una generacion d’occitans de la consciéncia de país lassa d’esperar que los autres decidiscan per ela.
Aquesta setmana, lo collectiu Comuna! ven de publicar son Manifèst per un occitanisme revolucionari novèl. Lo saludam. Non pas que n’apròvem cada linha: un manifèst es fach per èsser debatut, e aqueste o serà. Lo saludam perque fa çò que l’occitanisme fasiá pas pus dempuèi longtemps: pensar grand. Torna legir lo Comitat Occitan d’Estudis e d’Accion e la revista Viure, lo «colonialisme interior» e la diglossia, non per nostalgia, mas per los metre a jorn. Religa la lenga a la vida de las gents, al trabalh, a la tèrra, a las luchas, de l’A69 a l’LGV. E s’acaba amb una frasa que merita d’èsser apresa de còr e recitada: «L’occitan serà lenga de liberacion o serà pas».
La critica de Comuna! es dura. Sovent es justa. Un occitanisme tròp institucionalizat, tròp dependent dels finançaments publics, tròp embarrat dins sos cercles, pèrd sa capacitat de destorbar. O acceptam.
Lo manifèst es particularament sevèr amb Calandreta. Li reprocha d’aver daissat lo projècte social e lingüistic de sos començaments per una pedagogia alternativa, d’atraire una pichona borgesiá que se’n chauta de la lenga, de veire sos ancians escolans abandonar l’occitan tanlèu sortits de l’escòla. Comprenèm la critica. La prenèm coma una crida a se melhorar, pas coma una condemnacion. E defendèm Calandreta. Dempuèi mai de quaranta ans, a fach parlar occitan a de milièrs d’enfants, quand l’Estat fasiá pas grand causa. Es dins sas classas qu’a crescut una bona part de la generacion que torna prene las carrièras per l’occitan. Que totes los calandrons garden pas la lenga es una realitat. Que n’i aja que la gardan n’es una autra. E, se nos metèm al servici de Comuna! per que son debat circule, serem tanben al servici de Calandreta per qu’aquel melhorament se faga.
I a un avertiment que cal pas daissar passar. L’extrèma drecha se vestís d’occitan. Pren de noms en grafia classica, se reapròpria la devisa «Volèm viure al país», organiza d’estagis d’istòria regionala. Comuna! o ditz sens trantalhar: se fasèm pas res, l’occitanisme de deman pòt caire dins las mans del petainisme. Aicí, sèm d’acòrdi sens cap de resèrva.
L’occitanisme se renovèla. D’un caire, Comuna! met negre sus blanc un ensemble d’idèas politicas digne pel pòble occitan. En mai d’aquò, lo collectiu Dètz nos pòrta los imatges del país: la Passem, la Corsa d’Aran per sa Lengua, lo Carnaval de Pau, lo Polin de Pesenàs, e encara fòrça mai. E o realiza amb una exigéncia que fa onor a la lenga. Son audiovisual es engatjat e o amaga pas. Dètz viu al país, e pòrta tanben la votz de l’occitanisme dins lo debat politic. Joan Petit, lo clip que Leuk publiquèt fa una setmana e que Dètz Lab realizèt pendent la Detzada de Sant Tibèri, n’es la pròva. Una cançon tradicionala que tot lo monde coneis. Un rap en gascon. Una critica aspra del racisme e de la deriva de França. Tot i es: la memòria, la lenga, la colèra, l’avenidor.
D’autres collectius van sus la meteissa draia: d’artistas coma Codèrc, Rodin, camp.liure, lo collectiu La Pèl… fan pas de l’occitan un decòr folcloric, mas una lenga de creacion, de contèsta e de plaser. Es exactament çò que lo manifèst demanda quand ditz que la creacion se deu tornar inventar fòra del folclòre.
Mas o cal pas tot confondre. Carrièras Occitanas, Comuna!, Dètz e los collectius d’artistas an pas las meteissas tòcas, ni los meteisses metòdes, ni benlèu la meteissa vision del país. Es plan aital. Un movement viu es un movement que debat. Çò que nos unís pesa mai: l’estrambòrd. La volontat de far de l’occitan una lenga del present, e pas un ritual del passat.
Fa d’ans que se ditz que l’occitanisme es vièlh, fatigat, repetitiu. Benlèu èra vertat. Mas ara se rejovenís. Aquel occitanisme, lo nos cal escotar, lo nos cal acompanhar. E sustot, cal pas ensajar de l’adomergir.
Jornalet i serà, coma totjorn: per o contar, e per i portar son granet de sable.
