CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

Atal disiá David Gròsclaude

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

Dempuèi tres mesadas que fau lo cronicaire occitanoparlant, veni de me mainar d’un dobte,  inatendut : fau partida de RLÒ, aquò òc, e saludi amb estrambòrd mas prononcii corrèctament o pas lo nom de la ràdio ? Benlèu m’engani en pensant dire coma cal.

            Lengadòc = la region que pren son nom de la lenga d’òc. La lenga occitana. Es la sola region de l’Exagòn que faga onor a una lenga (per l’anecdòta i a lo departament breton Morbihan nom  que vòl dire en lenga bretona = mar pichona.)

       La cofa… la gorrassa (gascon médocain) se prononcii a costat de la placa.

            Cal dire qu’en Lengadòc donatz lo baston per vos far bastonar : existisson doas estacions de ràdio « occitanistas », distantas de 97 quilomètres ambe lo meteis nom  e practicament la meteissa frequéncia d’emission = 95.4 e 95.5…                                                                                                              

            Pel gascon que soi e teni d’èsser (hilh de puta) i a de qué perdre la trasmontana.

            Aquò’s la realitat del terren. En mercatatge (marketing) lo nom d’un produit qual que siá, es la mitat de son succès. Se l’afirmacion positiva simpla se ditz ò(c), en lengatge comun disèm « en òc » (ambe la -c prononciada) per exprimir la fòrma braca de « en occitan ».

            Far correspondre escritura e prononciacion… vaquí l’alh se disiá la ceba !

            Aquò’s important ? Òc e non. M’expliqui. A Ràdio País avián un eslogan : « Cada paraula qu’ei ua accion ! » Alavetz tan val que la paraula siá la mai precisa possibla.

            Préner la paraula e la far viure, totas generacions mescladas.

            E parli pas de qualques ainats (que l’escòla faguèt calar quand èran pichons) que faguèron çò parièr a de joves quand pretendián parlar en occitan, per amor consideravan qu’aqueles joves parlavan mal en lor disent qu’escarraunhavan la lenga… Los censurats venent censors. Sèm pas tirats de ribas…

            Doncas me viri cap a David Gròsclaude. Vaquí un òme extraordinari e non dirai pas jamai pro l’admiracion que m’inspira : musicaire, cantaire, jornalista, autor, politic, pensaire, occitanista e de longa ambe succès.        

            Quand creèt las doas publicacions La Setmana (lo setmanièr d’informacion) e Plumalhon (lo mesadièr per mainatges), profetizèt que l’ortografia anava modificar la prononciacion o al mens l’influenciar.

            Per exemple : automne. S’aplicam las règlas de gramatica de la lenga nòstra en occitan central per reprodusir [aw’tonn] cal escriure autòm. Botanicament l.e.g.u.m se pronóncia [le’gynn] e ambe una -e de sosten se ditz [le’gyme].

            L’un empacha pas l’autre…

            E nòstre bèl país que non n’es pas un exactament, mas fasèm coma se l’èra (lanlilèra lanlèra…), Occitanie, e aicí me trempi a de bon, se nos daissam embarcar dins un catalanisme temptarèl direm Occitània ambe lo titolet grèu sus la -a-, e se volèm tornar trapar lo biais nòstre direm Occitania, sens ges de titolet… 

            D’autres exemples mai prosaïcs : existís un vintenat de variantas per dire avec,  pareis que moineau a mai d’un centenat de traduccions… Tot ailò en lenga nòstra !

            L’oralitat sens escritura obrís lo camp dels possibles,  mas tròp de possibilitats tua la possibilitat. Entre localisme blos e normalizacion sevèra i a segurament una via mejana.

            Una causa segura es que lo dualisme fa partida de nòstre ADN. Una pròva ? Lo catarisme ! Daissam los lenhièrs de l’Inquisicion e demorem en país lingüistic.

• Avèm lo parelh Felibrige vs  l’Institut d’Estudis Occitans,
• la dualitat occitan vs provencal
• o occitan vs gascon
• o occitan vs auvernhat
• o occitan vs lengas d’òc (e òc las farem totas)
• e lo tot darrièr coble infernal Academia occitana vs Congrès Permanent de la Lenga Occitana…

            Tot aquel mond aman la lenga dels trobadors e de las trobairises mas tasta un crane plaser a se carpinhar sovent sus de detalhs e i vei tot, levat l’interès comun.

            Çò positiu es qu’avèm passat l’aira del patois e qu’integram perfièitament aquela de Wikipèdia.

            E òc se lo nombre de locutors, de parlaires, condiciona la subrevida d’una lenga, sa capacitat a èsser presenta e actritz dins la comunicacion numerica n’es tot aitant.            Fasèm partida de las 343 lengas activas de Wikipèdia gràcia a de detzenats de passionadas e de passionats que trabalhan dins l’ombra en escrivent d’articles de mai anar mai mofles = de qualitat nauta.

            L’occitan utilizat i es mai que mai lengadocian, i son tanben d’articles en gascon, en provencal e en lemosin. Bensai en d’autras formas d’occitan mas fòrt minoritàrias.     Sabèm que la lenga nòstra es dialectala, e non es pas un mot grossièr, e que l’utilizacion regulara de l’escrit facilita una normalizacion en doçor.

            Sèm çò que sèm, farem pas jamai coma lo francés o l’espanhòl o l’anglés qu’an pas qu’una fòrma (alternància vocalica o / ò) mas fasèm tant coma podèm per trobar  = crear, dins l’engenh de la lenga nòstra.

            E remembrem-nos : cada paraula qu’ei ua accion !   

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.