D’un cap a l’autre d’Occitània, de Bordèu a Niça, los joves se mobilizan per carrièras. Parièr a París e dins plan d’autras vilas de l’estat francés, e tanben a Turin, a Milan o a Bolonha. Fa pas gaire, los joves s’èran mobilizats a Katmandó, Antananarivo, Rabat, Lima… Las bandièras càmbian mas la colèra es totjorn la meteissa e cresèm qu’an rason.
An rason, perque lor avèm daissat un Mond poirit amb un clima romput e d’estius que tuan, de secadas extrèmas amb d’aigats murtrièrs. A prepaus del clima, sus 10 000 joves de dètz païses, estat francés comprés, lo 58% se dison traïts pels govèrns.
An rason, perque lor avèm daissat un Mond paure. Pas paure per totes: paure per eles. Dempuèi los ans 1980, la riquesa s’es amolonada de mai en mai entre las mans dels mai rics. En 1973, demest los joves de 25 a 44 ans de condicion modèsta, un sus tres èra proprietari de l’ostal. En 2013, un sus sièis. Uèi, l’avenir se crompa e los joves an pas l’argent. Tot aquò a una causa unica: lo capitalisme.
Lo capitalisme es pas una lei de la natura. Nasquèt de la simpla idèa que tot se pòt vendre: la tèrra, l’aiga, lo trabalh, lo temps, l’avenir… e mai la lenga.
E mai la lenga. L’usatge social de l’occitan a pas desaparegut tot sol. Al sègle XIX, lo cabal se concentrèt a París. Lo mercat estatal voliá una sola lenga. La borgesiá occitana se francizèt per i intrar. A Barcelona, la borgesiá industriala gardèt lo catalan. En Occitània, vendèt la lenga. Puèi venguèt lo tren que, del temps que portava las mèrças als vilatges, emportava los joves cap a las vilas. L’exòde rural copèt lo fil e comencèt lo trencament de la transmission de la lenga. L’òrdre lo metriá un estat jacobin e son sistèma educatiu. Lo «patois» èra la lenga de la misèria e del bestial; lo francés, la del salari e de l’escasuda. Los paires o creguèron. Parlèron pas pus occitan a lors mainats. Per lor donar una escasença. Es aital que la vergonha venguèt lo silenci. Robèrt Lafont o definissiá coma colonialisme interior: una Occitània que dona sas minas, son vin, sos joves… e que recep pas res. Los vinhairons de 1907 o sabián, los miniers de Carmauç e de la Sala o sabián, los païsans de Larzac o sabián; «volèm viure al país», çò cridavan. Aquel crit es totjorn d’actualitat.
Uèi, lo sistèma a trobat una arma mai doça: lo folclòre. L’occitan es en qualques endrech tolerat suls panèls a l’intrada de las vilas e dins las cançons de la fèsta. Es exclús de la publicitat, del trabalh, dels algorismes. Quitament en Aran, ont l’occitan es oficial e protegit per la lei, l’economia del torisme lo fa recular per carrièras.
Aquò es nòstre eiretatge. Los qu’avèm mai de 45 ans o deuriam dire a la primièra persona. Lor avèm daissat un Mond brut, un clima romput, de salaris magrinèls... e, en mai d’aquò, lor avèm raubada la lenga, e mai faga partida de lor identitat.
Ara, los joves occitanistas an fach çò que nosautres avèm pas sauput far. An recobrada la lenga que lor aviam pas transmesa. L’an aprenguda en Calandreta, qualques unes a l’educacion publica, d’autres, tot sols, sus Internet. E dissabte, al pè de Montsegur, la cantavan e la revendicavan lo meteis jorn que los joves de tot lo país prenián las carrièras.
Un mot d’òrdre de Carrièras Occitanas èra: «un pòble que pòrta sa cultura es capable de s’organizar, de crear e d’aculhir». Aquò es tot un programa. Es lo contrari del capitalisme, que vòl de consumaires sens memòria e sens identitat.
Quand una generacion o a tot perdut, a pas res a pèrdre, tot es de ganhar. Lo 17 d’octòbre passat, a Lemòtges la comuna cremèt. Lo fuòc es pas una responsa. Mas si qu’o es lo crit d’una generacion que sent qu’a pas res a pèrdre. La responsa èra a Montsegur: una comunautat, encara petita, que revendica «un país que vòl viure».
Nos devon pas res. Lor devèm tot.
