D’aquel congrès n’es nascuda una Federacion Mondiala de las Lengas que vòlon viure. Lo govèrn regional del Bascoat Sud e l’associacion Garabide la presentèron amb tres tòcas: partejar d’experiéncias, bastir un relat comun sus la valor de la diversitat e èsser mai presents dins las institucions internacionalas. Lo grop motor d’aquela federacion es representat per las lengas basca, curda, galesa, guaraní, hawaiiana, kaqchikel, khoikhoi, maia, maòri, nasa, quíchoa, tamang, torwali e tubu. Una bona representacion de totes los continents.
L’occitan i es pas encara mas esperem qu’i siá. Seriá domatge que l’occitanisme manquèsse aquela escasença.
D’un caire, l’occitan a fòrça de portar. Es una lenga transfrontalièra, amb una comunautat d’una diversitat extraordinària. Es oficiala dins una pichona partida del país e quitament en Catalonha delà son territòri. Dispausa d’escòlas immersivas, de mèdias, d’una creacion culturala enòrma, de recèrca… Ten una granda istòria ben documentada que nos pòrta de decennis de reflexion.
D’autre caire, l’occitan afronta de desfises similars als de las autras lengas minorizadas: recobrar la transmission, èsser mai present a l’escòla, bastir d’espacis d’usatge real, èsser una lenga viva e presenta dins lo numeric e l’intelligéncia artificiala. Avèm pas las meteissas solucions, mas si qu’avèm de problèmas comparables. Podèm aduire l’experiéncia sociala e editoriala de l’Institut d’Estudis Occitans, las recèrcas tecnologicas del Congrès Permanent de la Lenga Occitana, l’institucionalizacion de l’ÒPLO, del Conselh General d’Aran e de l’Institut d’Estudis Araneses, l’educacion dins las calandretas, lo combat de la FÈLCO per l’ensenhament public, las escòlas d’estiu, l’activisme politic e social, las associacions…
Invèrsament, poiriam aprene dels combats d’endacòm mai. Rarament l’occitanisme a agachat cap a de pòbles luenchencs. Es normal. Mas poiriam trobar d’estrategias dins lo combat dels maòris per lor lenga, saber quinas causas capitan ben pel galés, cossí los pòbles amerindians tornan bastir la transmission o de quin biais d’autras comunautats capitan a interessar la joventut.
I a tanben la fòrça de la votz collectiva. Tota sola, una lenga minorizada se fa mal ausir. Per contra, un malhum de comunautats pòt defendre ensems un principi simple: la diversitat lingüistica pertòca l’umanitat tota. S’agís pas de crear una ÒNU de las lengas minorizadas. Ni d’unificar de realitats diferentas. Se tracta d’un espaci estable per parlar, partejar e, quand se pòt, agir ensems. L’occitanisme i a d’èsser.
Per tant, Jornalet fasèm una proposicion concreta: que las institucions e las organizacions occitanas contacten Garabide e que demanden formalament de far partida d’aquela federacion, e s’es possible, d’intrar dins lo procès de constitucion. Pas una organizacion isolada. Lo Conselh General d’Aran, lo Congrès, l’Institut d’Estudis Occitans, l’ÒPLO, las universitats, las associacions, los mèdias: totes pòdon cercar ensems la representacion mai justa.
Cal pas esperar que la federacion siá acabada per decidir s’i volèm èsser. Las comunautats qu’arribaràn d’en primièr ne bastiràn lo vam inicial.
La reviudacion de las lengas es pas una competicion, tot al contrari. Que lo maòri ganhe d’espacis es bon per l’occitan. Quand una comunautat tròba un biais d’avançar, totas las autras ne pòdon aprene. Per tant, aquela iniciativa merita quicòm mai que d’èsser observada. Cal tustar a la pòrta e demandar, tot simplament: «Que nos cal far per i èsser?». Qual o fa?
