CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

LO MOSSUR DEL PIRENEUS 2

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

1990, l’ors es a mand d’èsser reïntroduit dins los Pirenèus. L’idèa de tornar donar a la fauna pirenenca una plaça de tria es lausabla. Lo problèma es que la decision ven de París (per encausa d’estat centralizat) sense far cas dels actors locals : abaleires de bestial, caçaires, rondalejaires, o simples amoroses de la natura ni mai los consultar.

            E per çò qu’es de demandar conselh als vesins (Espanha e Italia) que nani. Dempuèi quora los orses demandan als conilhs cossí trobar de mèl ?

La seguida es una tièra de temptativas pauc o pro capitadas ambe d’orses eslovènes dels noms florits :  Melbà, Sarossa, Franskà, Caishó, Piròs, Hvalà, Balon, Palomà, Zivà…

            Lo concèpte de naturalitat es completament negligit (renvia al caractèr salvatge d’un paisatge o d’un environament natural pauc o non mestrejat per l’òme e que s’opausa a-n-aquales d’urbanitat o de ruralitat). Avètz dit concèpte de qué ???

           Pas la pena de dire que i aguèt de falhas e tanben de falhassas per exemple la mòrt de l’orsa Canèla lo 1^er de novembre de 2004, victima d’un caçaire a Urdòs en Bearn, Canèla la darrièra orsa del linhatge pirenenc.

            A l’èst, en Arièja, lo conselh departamental es clarament ostile al projècte e manca pas de zo far saber a l’Estat.  Se menaràn d’accions anti-orses, en fasent allusion a un autre conflicte local, aquel de la Guèrra de las Damisèlas, entraïnat en 1829 per l’imposicion del còde forestièr. Marca mal se passeja…

            Aquò rai, l’Estat continua lo sieu programa de reïntroduccion, programa al qual los franceses se dison fòrça estacats !

La pròva, en octobre de 2018 en Bearn aquò’s per elicoptèr, que se trufa dels solides barratges rotièrs organizats pels anti-orses, que Claverinà e Sorità, doas joves eslovènas, son relargadas.

            Los orses aurián encara lor plaça cò de Pirèna ?

            Dempuèi 2010, l’Estat francés remborsa los abaleires al prètz de crompa, cada bèstia victima de la talent de l’ors,  talent que la preséncia dels pastres e dels cans pastors sufison a manténer a distància…*

            Los ursides, quitament s’an un aujòl comun ambe los canides, son pas de predators per natura. Quand caçan, a solelh colc, s’atacan a de bèstias fèbles o demenidas e i renóncian se d’umans trèvan dins los alentorns.

            Son vegetarians a 70 % : liquèns, raiçes, noses, baias, completats de peisses que pescan en susfàcia ambe la pata esquèrra màgerment. Mentirai pas se disi qu’una feda, qu’un moton fan partida de son menut de temps en quora, mas l’ors a un pichon feble per las babas d’abelhas (e fòrça mai que per lo mèl).

            Fisicament l’ors occitan es pas lo mai balès dels ursides (1,80 m de nautor que lo campion demòra lo Grizzly = 3 m !).

            Es grand, calossut, massís, ambe los membres poderoses. A lo pelatge dense e espelofit, una coetòta, las aurelhas redondas. L’ausida e la flaira son finas.

            De patassas plantigradas de cinc arpas non retractilas complètan l’ensemble.

            Las dents son d’armas o d’aisinas. Las arpas esquiçan, cavan, agafan aquò depend.

            Se sembla pachòc, maladreit quand camina a quatre patas, mèfi pòt córrer a 50 km/h, a t’agantar una mobileta viste fait ! La femèla pesa 150 kg e lo mascle 250 kg. Solitari, pòt viure fins a 40 ans.

            Precisem qu’ivèrna, ambe la -v- de vaca. L’ibernacion ambe la -b- de Bordèu, quò’ bon per las marmòtas, las missaras, los rats calhòls, las mofetas e los erices. Aicestas bestiòtas se ralentisson lo metabolisme fins a un nivèl bas bas e prenon dins lor sèrva de grais lo dequé per pacientar fins a la prima. s

            L’ors d’el, se modifica lo ritme vital mas a un sòm leugièr e ne pòt sortir aisidament en cas de dangièr. D’alhors aquò’s pendent l’ivernacion que la femèla orselha. Dona naissença a un, dos o tres orsets. Los abalís, lor ensenha a caçar. Despopats a sièis meses, demòran dins los alentorns tres ans de temps en se despatolhant solets. Après : adissiatz ma maire me veiretz pas pus…

            Quand sa caça èra autorizada, el tanben acabava dins las sietas dels caçaires e se vendiá de carn d’ors en maselariá a Tolosa al sègle passat.

            En 2025 sa populacion èra estimada a 104 individús.

Quitament se lo lop a l’ora d’ara li rauba lo vedetariat, l’ors es un element màger de la mitologia e del folclòre nòstres. Gausís d’un culte que se retròba dins los carnavals e es l’eròi del conte occitan per excelléncia : Joan de l’Ors.

            E coma justament Carnaval va arribar, bascos, aragoneses, catalans e occitans li gardan una plaça de tria dins la setmana grassa : raubaire de joventas. Pres en caça pels joves, es  simbolicament emasculat e executat. Simbolicament per amor tot lo mond sabon plan que tornarà l’an que ven !

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.