-
Donald Trump a decidit que lo lac Ontàrio se dirà desenant lac America. E encara assegura que vòl cambiar lo nom de l’estrech d’Ormuz per estrech de Trump. Lo primièr còp, podèm rire. Lo segond tanben. Quand un òme imagina que la signatura d’un decret sufís per cambiar lo nom d’un endrech conegut dempuèi longtemps per i botar son nom pròpri, la caricatura es gaireben ja facha.
Mas i a quicòm de fòrça mens grotesc darrièr aquelas foliás.
Los noms dels endreches son pas de simplas etiquetas. Un toponim es una memòria, una lenga, una istòria. Es lo biais que los abitants d’un país an sonat pendent de generacions lors montanhas, lors vals, lors flumes, lors vilatges, lors vilas e las encontradas ont demòran. Un toponim ditz quicòm de l’endrech e de las gents que i vivon. Quand se càmbia un nom, se modifica tanben lo biais de viure al país.
Lo cas del lac Ontàrio es revelador. Lo govèrn dels Estats Units pòt decidir qu’aquel lac se dirà lac America dins los documents e los sistèmas toponimics federals estatsunidencs. Mas aquò fa pas desaparéisser lo nom Ontàrio. Canadà contunha de li dire Ontàrio. E lo mond entièr tanben.
Aquò nos deuriá sonar estranhament familiar.
Los occitans avèm conegut aqueles deliris toponimics d’un autre biais mens ridicul e mai pervèrs. Pauc a cha pauc, nòstres toponims originals son estats remplaçats fins al ponch que lor forma originala e autentica es venguda invisibla dins los documents oficials, las mapas e los panèls.
Aquelas administracions qu’an planificat e executat lo lingüicidi occitan nos an tanplan raubat los noms del país. Los peiregòrds e los carcinòls son venguts de dordonhencs e d’olteses, e quitament d’abitants dels 24 e 46. Aquela desumanizacion es tanben arribada dins totes los noms de las vilas, dels vilatges, dels flumes, de las montanhas e de las vals. Totes, franc los de la Val d’Aran, son estats transformats, desformats e remplaçats per de marridas traduccions. Nòstra Dama de Bèu Veire (Champsaur) francizada en Notre-Dame de Bois-Vert (05) es un exemple de marrida traduccion. Senta Gabèla (Lauragués) francizada en Cintegabelle (31) es un exemple de desumanizacion.
Lo resultat es que fòrça toponims occitans an uèi una dobla vida. I a lo nom que demòra dins la boca de la populacion qu’encara remembra la lenga, dins la memòria, dins los tèxtes ancians o dins la literatura. E i a lo nom oficial, aquel que trobam suls panèls, sus las mapas e suls documents administratius. Aquela divergéncia a una consequéncia grèva: fòrça toponims occitans an perdut lor transparéncia etimologica, aquel sens original que porgissiá d’informacions precisas sul relèu, sus l’aiga o l’istòria del luòc.
Aquò pòt semblar una question menora. Mas aquela question o es pas brica.
Un territòri que pèrd sos noms pèrd son identitat. Lo toponim pòt explicar un païsatge, una activitat, una istòria, una particularitat geografica... quicòm que desapareis a l’ora de n’imperializar lo nom.
Es aquí que los occitanistas nos deuriam benlèu pausar una question: perqué demandam de panèls bilingües, mas non l’oficialitat dels toponims occitans? Un panèl bilingüe pòt donar l’impression que i a una lenga oficiala, que dona lo nom vertadièr, e una lenga folclorica que n’apond una traduccion. Es exactament çò contrari que nos cal dire: Tolosa es pas la traduccion occitana de Toulouse, Marselha es pas la traduccion de Marseille, Bordèu es pas la traduccion de Bordeaux... Son de noms occitans. Son los noms que la lenga del país a donat a aqueles luòcs. E aquò càmbia fòrça las causas.
Lo problèma es pas que los occitans volgam apondre una lenga suls panèls. Lo problèma es que nos foguèron raubats los noms.
Trump nos prepausa ara, a sa faiçon grotesca, una pichona leiçon de toponimia politica. Quand un president decidís que lo lac Ontàrio se dirà lac d’America, çò que fa es pas solament cambiar un mot sus una mapa. Ensaja de dire qu’es el qu’a lo poder de nomenar lo territòri. E quand ditz “estrech de Trump” per parlar de l’estrech d’Ormuz, aquò sembla una galejada. Mas lo mecanisme es lo meteis: qual a lo drech de decidir cossí se ditz un luòc?
Los occitans coneissèm la responsa per experiéncia.
Los noms son pas nèutres. Pòdon èsser impausats, remplaçats, desmembrats, recobrats. Pòdon èsser una arma de dominacion, mas tanben un mejan de resisténcia. Per tant, quand escrivèm Carcassona, Clarmont, Lemòtges, Nimes, Rodés, Tolosa, Montpelhièr, Valença, Puèglaurenç, Dordonha, Ròse, Ventor o los milièrs de noms de nòstres endreches, fasèm pas una simpla operacion ortografica. Tornam al país sos toponims raubats. E un país qu’es capable de tornar dire sos toponims o a pas encara tot perdut.
0 commentaire