Dels aborigèns d’Australia :

un pauc d’istòria, una mòstra, una antologia, un poèma

Los aborigèns australians son los primièrs umans coneguts per aver poblat la part continentala d’Austràlia e l’illa de Tasmania. Constituisson, amb los illencs de l’estreit de Torres, la populacion autoctòna d’aqueste estat d’Oceania. Los aborigèns australians comprenon nombroses pòbles distincts que se son desvolopats a travèrs lo continent dempuèi mai de 50 000 ans.

Vivián sus las grandas estendudas de plan continental e èran isolats sus nombrosas illas pichonas al larg e en Tasmania.. Abans la colonizacion europèa, i aviá mai de 250 lengas autoctònas.

Al recensament australian de 2016, los australians autoctòns representavan 3,3% de la populacion australiana, 91% d’entre eles s’identificant unicament coma aborigèns, 5% insularis de l’estreit de Torres e 4% los dos. 

Los aborigèns an patit de discriminacion: d’en primièr, lo colons angleses estimavan arribar sus unas tèrras vèrges e sens proprietari. Los aborigèns èran embarrats dins de resèrvas. L’Australia reconeguèt lo dreit del vòte de las femnas tre al debuta del sègle 20, calguèt esperar las annadas 1960 per que los aborigèns siaguen reconeguts coma ciutadans. Unes conflictes existisson pel respècte dels endreits sacrats. Los aborigèns patisson de la marginalizacion, çò qu’entraina malautiás, alcolisme, drògas, … Mainatges foguèron enlevats a lors familhas.

En 1992, lo Primièr ministre Paul Keating prononcièt un discors famós sus la reconciliacion: lo discors de Redfern. Demandèt als Australians de reconèisser los tòrts faits als Aborigèns dins lo passat :«Podèm pas imaginar que los descendents d’un pòble, que l’engèni e la resisténcia an mantengut una cultura aicí dempuèi mai de 50 000 ans, qu’an subreviscut a 200 ans de depossessions et d’abus, se vejen negada lor plaça dins la Nacion».

Pel torn d’onor en seguida de sa victòria als 400m dels Jòcs olimpics de Sydney, Cati Freeman brandiguèt las doas bandièras : aborigèna e australiana, lo Comitat Olimpic acceptèt que se pòrte una bandièra non-oficiala ! 

Una autra reconnaissença simbolica se faguèt en febrièr de 2008 quand lo novèl Primièr ministre Kevin Rudd e lo cap de l’oposicion Brendan Nelson se sont excusats davant lo Parlament al nom del pòble australian pels crimis que ne patiguèron los aborigèns.

Mas lo référendum del 14 d’octobre de 2023 refusèt a 60,49% un projècte The Voice que balhava dreits novèls als aborigèns a la decepcion de totes los desfenseires dels dreits dels pòbles autoctònes..

Una mòstra al Musèu de Lodèva

Lo Musèu de Lodèva presenta fins al 30 d’agost de 2026 una mòstra dedicada a l’art aborigèn. Son titre : Lo temps del sòmi. 

Los aborigèns d’Australia son portaires de la cultura contunha la mai anciana del monde. Sas originas remontan a mai de 65 000 ans! Demorada secrèta long de desenat de milièrs d’ans, aquela cultura foguèt revelada mercé a pinturas sus tela a partir de la mitat del sègle 20.

Atal, lo Musèu de Lodèva vos convida a descobrir unas òbras ipnoticas. Aquel art desvèla tot un sistèma de coneissenças, un modèl de vida ont l’uman es pas lo mèstre de la Tèrra, mas viu en armonia amb ela.

Las pinturas e esculturas presentadas, foguèron creadas entre 1990 et 2020, e venon de maitas regions d’Australia. 

Una antologia

Las edicions Actes-Sud an publicat fin de 2025 un libre bèl de 560 paginas degut a Estelle Castro-Khosky qu’es una antologia de la poesia autoctòna australiana jol titol : Un firmament d’histoires- La littérature aborigène et îlienne du détroit de Torrès. Estella Castro-Koshy òbra en ligason amb poètas e estatjants de las contradas aborigènas e tanben de llas Torrès. Mena una programa de recèrca a l’universitat de Brèst en ligason amlb l’Universitat australiana James Cook. 

Los legeires descobriràn la riquesa de la literatura contemporanèa aborigèna amb d’autors e d’autoras que celèbran la resiléncia, la riquesa, l’importança e la beutat de las culturas dels pòbles sens doblidar la mesa en causa del colonialisme que n’an patit. 

Çò que mena l’escritura es lo biais de concebre lo monde dels aborigèns, coma los ligams fòrts entre los umans e la natura. De mai, los escrivans reviscòlan unas lengas en perdicion.

Fàcia al racisme, a la colonizacion, a las expropriacions, aquela literatura s’exprimís en ligam amb la tèrra, l’ìstòria, la memòria, la cultura, l’apartenéncia, l’identitat, las lengas, las tradicions, las istòrias, los cants, las dança, la caça per contunhar la transmission, per preservar son anma, son esperitualitat, son oralitat, son escritura lo tot plan sovent contra subèrna ! E dins aqueles tèxtes, totjorn presenta la relacion fòrta amb la tèrra.

Lo cant perdut de ma maire 

Aquí la revirada en occitan d’un poèma de Maureen O’Keefe Nampijimpa

« Lo cant de ma maire a tant desaparegut que se lo canta pas mai.

Qual cantarà ara lo cant de ma maire, un cant ancian coma la quita Tèrra.

Lo cant de ma maire a desaparegut coma un mormolh dins lo vent.

En traversant las sablas del temps, lo cant a restontit en traversant un milierat d’annadas.

Per ieu, es pas mai qu’un sovenir que s’escafa mas l’ausissi totjorn cantar dins lo vent. 

Son cant restontís pel desèrt la vesi dins mos sòmis canta per ieu canta cants de fòrça temps quand la Tèrra èra jove.

Aquesta supèrba e talentuosa femna la cantaira dels cants me parla de la femna esperit la que balha aqueste cant.

Me ditz que ven del cèl aquí ont las estelas lusisson la nuèit ; dança sus la galaxia ; davala doçamenton cap a la Tèrra en flotejant a balhat aqueste cant a ma maire que lo podiá cantar tant plan.

Qual, quala cantarà ara lo cant de ma maire?

Se podiái tornar montar dins lo passat just per l’ausir me cantar aqueste cant.

Un cant supèrbe que serà pas mai cantat lo cant de ma maire es perdut.

Escafat pel vent del cambiament, pas mai qu’un mormolh dins lo vent, 

un mormolh leugièr al luènh.

Lo cant de ma maire se transportava al lonhdan. 

Benlèu que lo vent portarà un cant novèl sens te comandar mormolha aqueles cants per ieu, los vòli ausir.

Lo sol cant qu’ausissi, es lo fremiment de las fuèlhas, lo cant dels ausèls, lo ziu-ziu de las cigalas brusentas, lo bram dels dingòs, l’udolament de la chòta del desèrt e l’estridulacion dels grelhs, lo son del desèrt ont lo cant de ma maire restontís encara un còp. 

Son cant emportat al luènh pel vent del desèrt, lo cant de ma maire a desaparegut dins lo vent »

Aborigèn-Òc Roch