CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

Córrer per una lenga

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

          Comment tu dis running ou jogging en occitan ?

Vaquí una questioneta de las pertinentas a prepaus de La Passem, l’eveniment recent en favor de la lenga occitana de Gasconha.

          Solide que i a de traduccions, e plan mai d’una.

          Abans tota causa verifiquem lo sens de las expressions dins la lenga font, aicí l’anglés. To run = córrer, to jog = trotinar. Lo suffixe anglés -ing exprimís l’accion o l’estat. Aquò fait, i podèm anar.

          Course al sens larg se ditz : correguda, corruda, corsa e… una quantitat de matises de creire pas : escorsa, corrida, acorsatge, cambada, trimatge, escarpinada e ne passi. Mai d’un vintenat de mots per tota mena de corregudas : normala, fatiganta, rapida, desordenada, braca, inutila, d’obstacles, foligauda e òc foligauda…

          Anam delà lo simple exercici esportiu o fisic. Córrer es tot un mond.

          E pels practicants totparièr : correire, correira / correiritz, corredor en gascon sinon vòl dire couloir (correder en gascon), corrièr es aquel que zo fa regularament, coma trotièr, a un ritme mai suaud aquel d’aquí.

          Las accions equivalentas als mots angleses son : lo córrer e lo trotinar, que l’infinitiu exprimís l’accion dins son ensemble.

          Mai simplament, je vais faire un footing : vau córrer.

          Del 30 d’abril al 9 de mai son de milièrs de personas que corrèron capvath 8 departaments de l’oèst occitan = Pirenèus Atlantics, Hauts Pirenèus, Hauta Garona, Arièja, Gèrs, Òlt e Garona, Gironda, Lanas. Manquèt pas que Tarn e Garona (Lomanha) per que Gasconha foguèsse complèta.

          L’eveniment se ditz La Passem, se debana cada dos ans e 2026 foguèt la quatrena edicion.

          S’agís d’una correguda participativa, (tot lo mond i pòdon far), qu’ongan partiguèt de Bedós al pè dels Pirenèus bearneses e que percorrèt 2110 quilomètres en 10 jorns, fins a Anglet a la termièra del País Basc. (Bascoat)

          La tòca ? Organizar un eveniment recampaire en favor de l’occitan que permeta de reculhir de moneda, que finançarà de projèctes culturals. E i a de qué far en crompant un quilomètre sus las 2109 etapas de La Passem.

          Cada quilomètre se pòt crompar 100 euros. Pòt paréisser car mas coma es deductible de las talhas, còsta en realitat 40€.

          Foguèron los basques qu’inventèron lo concèpte en 1980, en Hegoalde, al País Basc sud. A la debuta me demandavi s’èra pertinent o interessant de córrer per promòure l’utilizacion d’una lenga. Mai que mai córrer sense balon ?

          Lo succès foguèt non solament fenomenal mas tanben contagiós. Aiceste principe l’adoptèron promptament en Iparralde lo País Basc nòrd, en 1983. Mai tardièrament en Occitania puèi en Bretanha. Una capitada immediata, una adesion del grand public impressionanta.

          Quand parlatz de córrer per una causa, lo mond vos respondon de tira : òc ben ! E sovent estrambordats.

          Quitament de gents que son gaire o pauc motivadas per la lenga occitana an participat… D’ont ven aicesta afogadura per córrer en grop ? Per amor se tracta plan d’aiçò : formar una còla que correrà ambe una tòca o un projècte.

          E ben figurem-nos qu’aquò remonta a fòrt grand temps, un pauc coma lo fait d’alucar un fuòc e de s’assetar a l’entorn. La caça, qu’avèm dins los gèns.

          Sèm los descendents d’aujòls caçaires-culheires e una de las tecnicas mai utilizadas èra de forçar lo gibièr al mai córrer.

          La sauvatgina cor mas pas sus de distàncias bèlas, contrariament a Homo Sapiens (qu’inventèt lo maraton) e que caçava en acorsant un gibièr fins a çò que s’arrestèsse, aganit.

          L’acabàvem a còps d’espieut e zo : tampona e fèsta. Partejàvem gaujosament un moment d’esfòrç collectiu e nos emplenàvem la pança.

          Sabi pas se los Passemaires an fait la meteissa analisi, çaquelà quina capitada de fèsta !

          Amb una organizacion rigorosa, eficaça e un enòrme trabalh en amont, los sòcis de Ligams an reüssit La Passem.

          Justament oblidavi lo ligam, aquel tube de fusta decorat de ribans ont cap un messatge secret, escrit ongan per Dani Daubar-Madier, occitanista òlt e garonesa.

          Lo ligam passèt de man en man a cada relai, d’arrèu, de jorn coma de nuèit e ieu tanben lo portèri sul quilomètre 1485 a Sent Pèir de Lengon en Gironda a 03h00 ! Un comitat valent d’aculhença, format d’un dotzenat de sentpeirencs dont la cònsola encoratgè lo seguici de La Passem.

          Caldriá una orada al mens per descriure tot l’ambient afogat generat per aquela fèsta de la lenga, los gagues, los coacs escasses.

          Dels individuals als grops d’amics en passant per las famílias, las classas de las seccions bilingüas, de calandretas, de collègis, totas generacions mescladas, las taulejadas, los balètis, « Lheva-te » l’imne especific de Julieta Minvielle e Jordan Tisner e la canta « Ua lenga tà tots » de Matiu Dufau.

          Ieu ne servarai pas que l’image del pichon Teo, 6 ans, qu’intrèt dignament dins Ròcahòrt (Landas), ambe sos parents, en arborant timidament lo ligam, aclamat coma un eròi per de centenats de personas quand aculhiguèron lo seguici. Meravilha !

          De Gasconha tota e del Lengadòc vesin (La Passem Tarn ambe l’ostal de Joan Petit), los Passemaires an festejat una lenga que, decididament non se vòl pas calar !

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.