CURIOSÈR

Una cronica de l’Eric Asti�

Per parlar un pauc de tot e de tot un pauc

D’escotar tanben sus Ràdio Lengadòc !

Lo mossur dels Pirenèus

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc e adishatz plan.  

            Vos presenti una bèstia que daissa indiferent a degun. Per la qualificar, lo mot a la mòda (e pro recent) es : separant. En general en vila son per e a la campanha son contra e dins los Pirenèus, qu’es la guèrra…  

            L’òme e l’ors partejan una istòria de las longas. Apareguts dins lo mond animal  empr’aquí a la meteissa epòca, vivon dins las caunas una etapa notabla 250 000 ans a.

             Abitat natural pel genre ursus e pel genre homo i fan a qual i demorarà lo darrièr dins las caunas, las baumas, las espelungas… las cavèrnas amb un avantatge bèl per nòstres aujòls que mestrejan : lo fuòc, las armas e la caça en grop.

            Cò de l’ors (un còp mòrt) tot es bon. La forradura e la carn son mai qu’apreciadas, lo grais porgís un baume poderós, lo clòsc e las arpas son de trofèus portats fièrament.

            Pòt marchar sus doas patas e aicesta plantigradiá, aital coma de costumas alimentàrias parièras a las nòstras (seriá lo nòstre aujòl ?) ne fan un objècte de respècte, d’amor e de culte religiós.

            De divinitats del panteon pirenenc atèstan del culte de l’ors, per exemple lo dieu Atae.

            Lo conte de Joan de l’Ors, lo mai famós del folclòre occitan, es la subrevivéncia d’aquesta fascinacion per Lo Mossur, Lo Pèdescauç, chafres de l’ors, benlèu a la manièra de las culturas de l’Euròpa de l’èst que consideravan tabó lo fait de dire sonnom…                                                             

            L’ors, simbòle de poténcia, de reviscòl, de drudariá e de noblesa, totjorn es estat celebrat dins las nòstras societats.   

            E los carnavals pirenencs perpetuan aquela celebracion.

            En Arièja, avián causit la dança. Sèm al sègle XIX^en. Subrepopulacion dins las valadas, manca de trabalh e pauretat menan los ariegeses a far frutejar lor patrimòni local : tranforman l’ors en bèstia de fièra.

            Capturan los orsets, los abalisson e los dreçan per l’espectacle. L’ors brun e son mèstre l’orsalh(i)èr, l’orsatèr van encantar lo public dins los Pirenèus e plan mai delà. Euròpa, Americas, pas res resistís a la dança de l’ors.

Lo vilatge d’Èrce en Coserans ven famós per son escòla dels orses. Lo realizator Joan Flechet, ne farà un filme en 1980 -ambe dialògues en occitan- : L’orsalhèr. 

            Dins las annadas 1840, Gaston Sentein es filh d’una família nombrosa de boscatièrs (a sièis fraires).

            Vivoteja en Arièja e fa una causida radicala. Zo planta tot : país, família, promesa e se’n va ganhar sa vida sus las rotas del Sud-Oèst coma orsalhièr. Arribat a Tolosa, s’obrís a d’idèas novèlas gràcia a un còlportaire de libres. Lo francés -coma lenga de l’escrit- li permet de descobrir un mòde novèl de rasonament.

            Lo filme foguèt premiat al festenal de Granòble en 1983.

            Venerat, celebrat, dreçat, l’ors brun dels Pirenèus es mai que mai caçat : la darrièra batuda data d’agost de 1963.

            Lo Mossur quita lo poder, se fa rarissime, se’n parla mai que se vei, lo caçar ven enebit de 1972 enlà. Lo mond començan de venerar la siá memòria quand sobte, a Foish en setembre de 1982, lo president de la Republica Francés Mitterand fa una declaracion de las retronantas. S’engatja a « sauvar los orses e aparar l’espècia, sense greujar los agricultors ».

            Aicesta declaracion imprevista bolèga pas tròp las linhas fins a çò qu’en 1990, lo govèrn decidisca d’aviar un programa de reviscoladís  ’una populacion d’orses viabla (comprenam pro nombrosa).

            Coma los orses occitans se comptan suls dets d’una pata, las autoritats se viran cap als orses eslovènes, prèps de la soca pirenenca al nivèl de lor patrimòni genetic e de lor biais de viure.

            La seguida lo còp que ven.

Adissiatz mond de Ràdio Lenga d’Òc, adishatz plan e prenètz suènh de vosautres.